Tự đánh giá có những sai lệch có hệ thống — nghĩa là chúng lệch về cùng một phía với hầu hết mọi người, không phải ngẫu nhiên.
Biết trước bốn sai lệch dưới đây không làm chúng biến mất, nhưng cho phép bạn bù lại chúng.
Sai lệch một: coi cái mình có là cái quan trọng
Người có bằng cao nghĩ bằng cấp là yếu tố chính. Người có nhiều kinh nghiệm nghĩ kinh nghiệm là yếu tố chính. Người giỏi ngôn ngữ nghĩ ngôn ngữ là yếu tố chính.
Cả ba đều đang mô tả chính mình chứ không mô tả thước đo.
Cách bù: lấy trọng số từ nguồn chính thức và viết ra trước khi nhìn vào hồ sơ của mình. Thứ tự này quan trọng — nhìn hồ sơ trước thì bạn đã có kỳ vọng.
Sai lệch hai: tính những gì sắp có như đã có
"Tôi sắp thi xong chứng chỉ", "tôi sẽ xin được thư xác nhận", "cuối năm là đủ số năm kinh nghiệm".
Tất cả đều có thể đúng, nhưng chúng chưa phải hiện tại, và mỗi cái đều có xác suất không xảy ra hoặc xảy ra muộn hơn dự kiến.
Cách bù: chấm hai lần — một lần với hiện trạng, một lần với kịch bản mọi thứ diễn ra như dự kiến. Hai con số ấy là hai đầu của một khoảng, và thực tế thường nằm ở đâu đó giữa.
Sai lệch ba: đánh giá thấp thời gian của những việc phụ thuộc người khác
Xin một giấy xác nhận từ nơi làm cũ "chỉ mất vài ngày". Trong thực tế nó phụ thuộc vào việc người ký còn ở đó không, có thời gian không, và có sẵn lòng không.
Mọi dòng phụ thuộc vào người khác đều có một phân bố thời gian rất rộng, và chúng ta luôn ước lượng theo đầu ngắn của phân bố ấy.
Cách bù: khởi động những dòng ấy sớm nhất có thể, và không xây kế hoạch dựa trên việc chúng về đúng hạn. Thời gian bạn tiết kiệm được nếu chúng về sớm là thời gian được, không phải thời gian đã tính.
Sai lệch bốn: đánh giá cao những gì không đo được
Động lực, khả năng thích nghi, quyết tâm, sự phù hợp văn hoá. Đây là những thứ có thật và có giá trị thật với cuộc sống của bạn sau này.
Nhưng chúng không xuất hiện trong bất kỳ thước đo nào, vì không đo được nhất quán qua hàng chục nghìn hồ sơ.
Cách bù: tách hẳn chúng ra khỏi bảng chấm. Chúng thuộc về câu hỏi "cuộc sống ở đó sẽ thế nào với mình", không thuộc về câu hỏi "mình có vào được không".
Trộn hai câu hỏi ấy làm một là cách chắc chắn để cho ra một kết quả tự chấm quá lạc quan.
Một sai lệch ngược chiều, ít gặp hơn nhưng có thật
Bốn sai lệch trên đều đẩy kết quả theo hướng lạc quan. Có một sai lệch đi ngược lại, và nó gây hại theo cách khác.
Người có hồ sơ mạnh đôi khi tự chấm quá khắt khe — vì họ so mình với những người giỏi nhất trong ngành của mình chứ không so với thước đo.
Hệ quả: họ kết luận mình không đủ và không nộp, trong khi hồ sơ của họ thật sự nằm trong vùng đạt.
Cách nhận ra: nếu bảng của bạn có nhiều ô ở nhóm một mà bạn vẫn thấy mình yếu, thì hãy kiểm xem bạn đang so với cái gì. Thước đo không hỏi bạn có phải người giỏi nhất không.
Và đây là lý do nữa để đưa bảng cho người ngoài xem — họ bắt được cả sai lệch lạc quan lẫn sai lệch bi quan, còn bạn thì chỉ thấy được một chiều.
Một cách kiểm đơn giản
Đưa bảng đã chấm cho một người biết rõ hoàn cảnh của bạn nhưng không có lợi ích trong kết quả, và hỏi họ có thấy ô nào bạn chấm quá rộng tay không.
Người ngoài không có các sai lệch của bạn, và họ thường chỉ ra được vài ô ngay lập tức.
Và nếu hoàn cảnh của bạn có yếu tố pháp lý, hãy đưa cho luật sư di trú độc lập — người vừa không có sai lệch của bạn, vừa biết thước đo thật.
Trong cả hai trường hợp, hãy sẵn sàng nghe rằng bảng của bạn lạc quan, vì đó là kết quả có khả năng nhất, và nghe nó lúc này rẻ hơn rất nhiều so với nghe nó từ một quyết định từ chối.
Trọng số và tiêu chí thật của mọi cơ chế do cơ quan có thẩm quyền công bố — hãy lấy từ đó làm chuẩn cho bảng của bạn, thay vì từ cảm nhận về hồ sơ của chính mình.
Vì sao tôi hay coi trọng đúng những gì mình có?
Đó là sai lệch có hệ thống. Cách bù là lấy trọng số từ nguồn chính thức và viết ra trước khi nhìn vào hồ sơ của mình.
Có nên tính những gì sắp có không?
Hãy chấm hai lần — một với hiện trạng, một với kịch bản mọi thứ diễn ra như dự kiến — và coi hai con số là hai đầu của một khoảng.
Vì sao tôi luôn ước lượng thiếu thời gian?
Vì mọi việc phụ thuộc vào người khác có phân bố thời gian rất rộng, và chúng ta luôn ước lượng theo đầu ngắn của nó.
Động lực và khả năng thích nghi có được tính không?
Không, vì chúng không đo được nhất quán. Chúng thuộc về câu hỏi cuộc sống ở đó sẽ thế nào, không thuộc về câu hỏi bạn có vào được không.
